De Utrechtse gemeenteraad buigt zich over een volledig herschreven Verordening correctief raadgevend referendum. Voor inwoners verandert vooral hoe en wanneer je kunt eisen dat de raad een besluit aan de stad voorlegt, en wanneer je daarvoor kiesgerechtigd moet zijn.
Waarom de regels op de schop gaan
Utrecht kent een correctief raadgevend referendum: inwoners kunnen pas ná een raadsbesluit om een volksstemming vragen, en de raad hoeft de uitslag niet op te volgen. Er bestaat geen wettelijke plicht voor gemeenten om zoiets te regelen.
De aanleiding is een concreet voorbeeld. In juni 2024 diende iemand een inleidend verzoek in voor een referendum over het stadsbreed heffen van parkeerbelasting. Dat verzoek werd afgewezen. Daarna evalueerde de referendumcommissie het proces en lichtte de hele verordening door.
- Inleidend verzoek parkeerbelasting ingediend op 2 juni 2024, uiteindelijk afgewezen
- Advies referendumcommissie: 6 februari 2025, aanvullend advies 17 september 2025
- Reactie college: 13 mei 2025
- Besproken in commissie VBF op 5 juni 2025 en 25 september 2025
- Motie
"verbeteren referendumverordening"
aangenomen in de raadsvergadering van 20 november 2025 - Voorstel van het presidium van 10 september 2026, ondertekend door voorzitter Gertjan te Hoonte
Wat er praktisch verandert
De drempels blijven gelijk: 1.000 geldige ondersteuningsverklaringen voor een inleidend verzoek, 10.000 voor een definitief verzoek. Wel is nu vastgelegd dat handtekeningen bij het eerste verzoek automatisch meetellen voor het tweede, zodat mensen niet twee keer hoeven te tekenen. Een raadsbesluit treedt pas vijf weken na publicatie in werking, zodat er tijd is om een verzoek in te dienen.
Een wijziging die niet uit het commissieadvies of de motie kwam: de eis dat iemand de hele periode kiesgerechtigd moet zijn, is teruggebracht tot één peilmoment. Volgens het raadsvoorstel was de oude eis "praktisch niet uitvoerbaar"
en betreft het "een wens van het team verkiezingen"
.
- Termijn inleidend verzoek: 3 weken na publicatie van het raadsbesluit
- Termijn definitief verzoek: 6 weken na toelating van het inleidend verzoek
- De voorzitter van het centraal stembureau (de burgemeester) beslist binnen 2 weken
- Advies vragen aan de referendumcommissie wordt verplicht bij een inleidend verzoek, met uitzonderingen
- Bij een klacht nemen voortaan minstens drie commissieleden deel aan een hoorzitting, waar dat er twee waren
Waarover je niet mag stemmen
De lijst uitzonderingen is lang en blijft dat. Geen referendum over de begroting, belastingen, benoemingen, geheimhouding of het interne functioneren van de raad. Onderdeel f, over ruimtelijke plannen, is herschreven vanwege de Omgevingswet. Volgens de toelichting is dat geen inhoudelijke uitbreiding, maar sluit het aan bij de nieuwe systematiek.
Nieuw uitgeschreven is dat ook een Nota van Uitgangspunten voor een gebiedsontwikkeling niet referendabel is, als de raad die als kaderstellend besluit heeft vastgesteld. Op elk raadsbesluit moet voortaan staan welke uitzonderingsgrond geldt. Staat er niets, dan is het besluit in zijn geheel referendabel.
- Ook uitgezonderd: gemeenschappelijke regelingen, de Wet open overheid en de huisvestingsverordening (regionaal afgestemd met 16 gemeenten)
- Het voorstel zelf is niet referendabel, op grond van artikel 1:2 lid 2 onder o
- De wijzigingen hebben geen financiële gevolgen
Wat lag er voor
- Vaststelling van de Verordening correctief raadgevend referendum gemeente Utrecht, inclusief de toelichting
- Na vaststelling volgt publicatie op overheid.nl
- Het streven om dit vóór de raadswissel af te ronden bleek volgens het presidium "niet reëel"; er is geen fatale beslistermijn
Het woordelijk verslag van deze vergadering is nog niet beschikbaar.
