Voor inwoners verandert er door deze bijeenkomst niets: de Rede fan Fryslân is een jaarlijkse lezing in de Statenzaal, geen vergadering waarin besluiten vallen. Het provinciebestuur nodigt elk jaar iemand van buiten uit om Fryslân een spiegel voor te houden. Dit jaar was dat de voorzitter van vakbond CNV, onder de titel "Omarm de spanning"
.
Spanning tussen belangen
De spreker, die zelf uit Limburg komt, was eerder directeur van LTO Nederland, de organisatie van boeren en tuinders. Hij noemde de stikstofcrisis en de recente kabinetsplannen voor de sociale zekerheid als voorbeelden van botsende belangen die elk op zich terecht zijn, zoals natuur tegenover boerenbedrijven en gezonde overheidsfinanciën tegenover een rechtvaardige samenleving. Volgens hem moet een bestuurder het verschil kennen tussen tegenstellingen waarover je een compromis kunt sluiten en tegenstrijdigheden waarbij je moet kiezen. "Mijn these was, wijsheid woont in het volhouden van spanning tussen gerechtvaardigde belangen"
, vatte hij samen .
- Voorzitter van CNV sinds 1 april, eerder van 2019 tot 2026 algemeen directeur van LTO Nederland
- Volgens de spreker wilde het kabinet 6,5 miljard bezuinigen op onder meer de AOW, de WIA (de uitkering bij arbeidsongeschiktheid) en de WW
De Friese paradox
De spreker haalde cijfers aan uit onderzoek van het Fries planbureau. Friezen verdienen minder dan gemiddeld, maar zijn vaker tevreden met hun leven. Hij zag daarin de kracht van de mienskip, de onderlinge verbondenheid in dorpen en verenigingen. "Laat u alsjeblieft niet in dat malletje van de randstedelijke logica dwingen"
, zei hij .
- Besteedbaar inkomen in Fryslân volgens de spreker ongeveer 4000 euro lager dan landelijk
- 87% van de Friezen tevreden over het eigen leven
- Aandeel Friezen dat omgaan met verschillen moeilijker vindt: van 23 naar 31% in vijf jaar, tegen 45% in de rest van Nederland
Drie aandachtspunten voor de provincie
Hij noemde drie punten. Ten eerste is de mantelzorg onder druk: er zijn steeds minder mensen beschikbaar om voor ouderen te zorgen, terwijl de vraag naar zorg en de eenzaamheid toenemen. Ten tweede zijn de zorg, de industrie en de bouw de grootste werkgevers, is de leeftijd van industriewerknemers hoog en moeten oudere vakmensen hun kennis overdragen aan jongeren. Ten derde daalt het vertrouwen in Den Haag. Hij waarschuwde voor geluiden als "Grenzen dicht, Friesland boven"
: Fryslân heeft volgens hem geld van het Rijk nodig en moet naar buiten gericht blijven.
- Beschikbare mantelzorgers per 85-plusser in Zuidwest-Fryslân: ongeveer 16 in 2011, nu 12, in de toekomst 6
- Vertrouwen van Friezen in de landelijke regering: van 68% in 2017 naar 35% nu
Reacties
Commissaris van de Koning A.A.M. Brok sprak over de recente demonstraties: "En ik tink dat dat heel goed is dat de fakbeweging dêr in rol yn spilet"
(vertaald: "En ik denk dat het heel goed is dat de vakbeweging daar een rol in speelt"
) . Een gedeputeerde gaf in het Fries een reactie over het verdwijnen van dorpsscholen en voorzieningen en riep Den Haag op beter gebruik te maken van de kennis van de regio's.
Het schuurde bij een vraag uit de zaal. Een bezoeker betwijfelde of het van tafel halen van de bezuinigingen echt een tegenstrijdigheid was waarbij je moet kiezen, omdat de andere kant van de tafel dat anders ziet. De spreker gaf toe dat hij het stevig had neergezet, maar noemde een bezuiniging van meer dan zes miljard op de meest kwetsbare groep voor de vakbond een pijngrens. Een statenlid van de PVV vroeg naar de verschuiving van globalisering naar een meer lokale blik.
Wat lag er voor
- Een lezing over het omgaan met botsende belangen, met drie aandachtspunten voor Fryslân: mantelzorg, vakmanschap en de verhouding met het Rijk
- Een reactie van een gedeputeerde en vragen uit de zaal
- Er is niets besloten
