Inwoners van Fryslân kunnen mogelijk straks makkelijker een referendum over een besluit van Provinciale Staten aanvragen. De Steatekommisje besprak op 21 oktober de nieuwe referendumverordening. Op 28 oktober staat die opnieuw op de agenda.
Nieuwe regels voor een referendum
Een verordening is een provinciale regel. De huidige referendumregels dateren van 2005. Provinciale Staten besloten in 2024 dat die op een aantal punten moesten veranderen en vroegen het college van Gedeputeerde Staten (het dagelijks bestuur van de provincie) dat uit te werken. Volgens de gedeputeerde was de oude regeling verouderd en lastig uit te voeren.
- Besluit van Provinciale Staten: 24 april 2024
- Lagere drempel voor het inleidend verzoek (de eerste aanvraag) en voor het definitieve verzoek
- Lagere opkomstdrempel
- Taken van de referendumcommissie worden concreter
- Verzoeken kunnen ook elektronisch worden ingediend
Waar het schuurde
De VVD zei referenda helemaal niets te vinden en kondigde een amendement (wijzigingsvoorstel) aan. Ook het CDA noemde zich geen grote fan. Het vroeg welk democratisch probleem de versoepeling oplost en waarom bestaande vormen van inspraak niet volstaan. Daarnaast wilde het CDA weten waarom 389 steunbetuigingen genoeg zijn om besluitvorming in de Staten stil te leggen. De gedeputeerde antwoordde dat een meerderheid van de Staten deze wijziging wilde en dat het college die opdracht uitvoert.
BBB is juist voorstander en vindt dat het voorstel als hamerstuk, dus zonder debat, naar de Staten kan. De SP kondigde een amendement en twee moties (verzoeken aan het college) aan.
GroenLinks, mede namens de PvdA, vroeg hoe de veiligheid rond het elektronisch stemmen wordt gewaarborgd, en of de inzet van ambtenaren en de kosten uitvoerbaar zijn. De gedeputeerde zei dat veiligheid een punt van aandacht is. Volgens hem zijn de gemeenten nauw betrokken en krijgen zij minder uitvoeringslast dan onder de huidige regels, omdat de Kieswet hiervoor wordt losgelaten. De kosten worden nog per alternatief uitgewerkt.
De PVV vroeg in het Fries waarom stukken die een vaste inspraakprocedure doorlopen, zoals een omgevingsverordening, niet onder een referendum kunnen vallen. Volgens de gedeputeerde gaat daar al een uitgebreid inspraaktraject aan vooraf en wil de provincie geen stapeling van inspraakmiddelen. Over hoe blanco stemmen meetellen deed hij een toezegging aan de PVV om dat verder uit te werken.
Geld voor de samenwerking tussen provincies
Ook lagen stukken voor over het IPO, het samenwerkingsverband van de provincies. Volgens het behandelvoorstel vraagt het IPO-bestuur de algemene vergadering op 3 november om de begroting 2027 en de raming van de kassiersfunctie 2027 goed te keuren. Daarnaast is er een bestuurlijk afwegingskader: een manier om bestaande taken tegen het licht te houden en nieuwe verzoeken te toetsen op meerwaarde, uitvoerbaarheid en kosten. De commissie kon de Friese vertegenwoordigers, mevrouw Oosterbaan en de heer Van der Weijde, input meegeven. In het transcript is die bespreking niet terug te vinden.
Ter informatie lagen verslagen van het IPO-bestuur van 10 september en 7 oktober voor. Daarin staat onder meer dat het bestuur een strategische agenda tegen netcongestie (een vol stroomnet) vaststelde.
- Algemene vergadering IPO: 3 november 2026
- Begroting 2027 vastgesteld door het IPO-bestuur: 10 september 2026
Wat lag er voor
- Referendumverordening: besproken, geen besluit; op 28 oktober bespreekpunt
- Toezegging aan de PVV over het meetellen van blanco stemmen
- SP en VVD kondigden amendementen aan, de SP ook twee moties
- IPO-begroting 2027, raming kassiersfunctie 2027 en bestuurlijk afwegingskader: input voor de algemene vergadering van 3 november
