De Rekenkamer, die onafhankelijk onderzoek doet naar het werk van de gemeente, lichtte op 2 september 2026 het eerste deel toe van een onderzoek naar monitoring: het volgen van beleid met cijfers. Inwoners merken er nu nog niets van, maar het onderzoek moet de raad helpen betere vragen te stellen over wat beleid oplevert.
Eerst een gezamenlijke taal
Het onderzoeksrapport is een literatuurstudie en bevat bewust geen conclusies of aanbevelingen over Leeuwarden. Het zet begrippen op een rij, zodat raad, college en ambtenaren niet langs elkaar heen praten. Het onderscheidt vijf niveaus: inzet (geld, mensen), uitvoering, prestaties (zoals aantallen en bereik), maatschappelijke effecten en brede maatschappelijke ontwikkeling, zoals sociale cohesie. Een KPI, een term die vaak valt, is volgens de Rekenkamer een indicator met een streefwaarde eraan gekoppeld.
Volgens het rapport heeft monitoring drie beperkingen die niet op te lossen zijn:
- de werkelijkheid moet worden teruggebracht tot meetbare indicatoren
- cijfers krijgen pas betekenis als ze worden geduid; ze verklaren niet waarom iets gebeurt
- monitoring beïnvloedt het gedrag van wie gemeten wordt
"Om iets te kunnen meten moet je het vaak reduceren tot iets wat meetbaar is"
, zei rekenkamerlid Miranda Domenie , na een vraag over het verschil tussen meetbaar en merkbaar.
Dezelfde cijfers, andere conclusies
Raad, college, ambtenaren en onderzoekers hebben elk andere informatie nodig. De presentatie gaf een denkbeeldig voorbeeld: daalt het veiligheidsgevoel in de wijkenquête, dan kan onderzoek zeggen dat niet vaststaat dat het aan het veiligheidsbeleid ligt, kan het college toch extra boa's inzetten en kan de raad het budget verhogen. Iedereen handelt dan logisch vanuit de eigen rol.
Rekenkamervoorzitter Rob Paulussen waarschuwde de raad om een politiek oordeel niet alleen op te hangen aan zelf uitgekozen cijfers: waar de monitoring ophoudt, begint het werk van de raad.
Waar het schuurde
C.B. Okkema (Gemeentebelangen Leeuwarden) wil verbetersuggesties als de Rekenkamer straks naar Leeuwarden kijkt: "dan lijkt het me toch wel lastig misschien om daar geen oordeel over te geven"
. De Rekenkamer antwoordde dat ze voor- en nadelen van keuzes laat zien, maar niet voorschrijft hoe Leeuwarden moet monitoren. Aanbevelingen kunnen wel uit de bevindingen volgen.
P. Esser (PRO) vroeg hoe het onderwerp voor latere verdieping wordt gekozen, omdat die keuze "kan enigszins politiek gekleurd zijn"
. Die keuze maakt de Rekenkamer zelf, was het antwoord.
In de bestuurlijke reactie van 18 augustus 2026 noemt het college het rapport herkenbaar en wil het samen met de Rekenkamer verder.
Hoe verder
- Aanleiding: het Rekenkamerrapport over armoedebeleid (2024)
- Deel 1 aangeboden aan de raad op 25 augustus 2026 (brief)
- Deel 2, over hoe Leeuwarden monitoring heeft ingericht: najaar 2026
- Op een vraag van I. van der Meer (D66) zei de Rekenkamer dat deel 2 vermoedelijk vlak na de kerst aan de raad wordt gepresenteerd
- Deel 3 en verder, verdieping in één beleidsterrein of programma: 2027 en verder
Wat lag er voor
- Deel 1 van het Rekenkameronderzoek naar monitoring, ter informatie; er is niets besloten
- Volgens de voorzitter heeft een politiek debat pas zin als deel 2 er is
- Werkafspraak: er komt opnieuw een klankbordgroep van raadsleden
