De provincie Zuid-Holland houdt financieel toezicht op Leiden en kwam op 15 september uitleg geven in de Commissie voor de Rekeningen. De boodschap: de begroting is gezond genoeg voor het lichtste toezicht, maar de stad leent veel om haar investeringen te betalen. Verder ging het controleplan voor 2026 zonder discussie door naar de gemeenteraad.
Lichtste vorm van toezicht
Elk jaar beoordeelt de provincie of een gemeente haar vaste uitgaven met vaste inkomsten dekt. Lukt dat niet, dan komt de gemeente onder preventief (verscherpt) toezicht en moet de provincie nieuwe uitgaven goedkeuren. Volgens de brief van de provincie over de begroting 2026 valt Leiden in 2026 onder regulier (repressief) toezicht. De commissie had de provincie daarvoor zelf uitgenodigd in een brief van maart.
Uit de presentatie van de provincie en de brief:
- weerstandsratio 2,99, door de provincie "uitstekend" genoemd
- incidentele baten en lasten zijn meer dan 10% van het begrotingstotaal
- risico's volgens de provincie: dalende solvabiliteit en een hoge netto schuldquote
- advies: stel een maximaal verantwoord niveau vast voor investeringen en leningen
Wat telt als eenmalig?
Een deel van het gesprek ging over het verschil tussen "tijdelijk" en "incidenteel". Leiden boekt veel uitgaven uit het bestuursakkoord als eenmalig. De provincie legde uit dat een tijdelijk programma daarmee nog niet incidenteel is: nieuw beleid geldt als structureel. Een commissielid vroeg of het juist gezonder is om coalitiewensen tijdelijk te maken, zodat een volgende coalitie opnieuw kan kiezen. De provincie zag het eerder andersom: dan heb je over de lange lijn structureel altijd een potje voor intensiveringen en tijdelijke zaken.
Lenen voor investeringen
De externe accountant zei dat de Leidse schuldquote over 2025 achtennegentig procent was, tegen een landelijk gemiddelde van tweeënveertig procent voor gemeenten van deze omvang. Schuld is volgens de accountant niet erg zolang de begroting rente en afschrijving kan dragen. Op de vraag hoe zo'n maximum eruitziet, noemde de provincie een investeringsplafond, zoals andere gemeenten dat hebben. De voorzitter wees erop dat deze commissie er is om informatie te verzamelen; een politiek voorstel hoort in een andere raadscommissie thuis.
IJ.J.G. Olthof (D66) blikte terug: "Leiden heeft in het verleden wel eens moeite gehad om voor de deadline sluitende begroting met accountantsverklaring te presenteren"
. Olthof vroeg: "in hoeverre is dat nou schadelijk"
. Het antwoord: bij maanden vertraging worden de voorschotten op de algemene uitkering tijdelijk stopgezet. Dat kost vooral rente.
Controleplan 2026
Het raadsvoorstel legt vast hoe de interne accountant de eigen organisatie controleert. Volgens het controleplan:
- tolerantie voor fouten en onzekerheden: € 14.770.000
- rapportagegrens: € 738.000
- vaste onderwerpen: Europese aanbestedingen, fraude en integriteit, informatiebeveiliging, privacy
- extra onderwerpen: Wet DBA, contracten uitleners DZB, overgang naar SAP, Wet open overheid
- de raad stelt het plan volgens de tekst
"voor het laatst"
vast; de interne accountant adviseerde dit voortaan aan het college over te laten
Wat is er besloten
- De agenda en de besluitenlijst van 23 juni 2026 zijn vastgesteld.
- De commissie gaf de externe accountant geen extra aandachtspunten mee voor de controle.
- Het Algemeen Controleplan 2026 gaat als hamerstuk naar de raadsvergadering van 24 september 2026.
- Over het advies van de provincie is niets besloten; het gesprek was bedoeld om informatie uit te wisselen.
