Inwoners mogen taken van de gemeente overnemen als ze denken dat zelf beter, slimmer of goedkoper te kunnen. De Rekenkamer liet de gemeenteraad op 14 september zien waar zulke initiatieven vastlopen. Daarna sprak de raad met burgemeester, politie en Openbaar Ministerie over veiligheid, als opmaat naar een nieuw veiligheidsplan.
Wat is het uitdaagrecht?
Het uitdaagrecht staat sinds de laatste wijziging van de Gemeentewet in de wet. De gemeente moet het vastleggen in de participatieverordening, de regels over hoe inwoners meepraten en meedoen. Die verordening moet volgens de Rekenkamer per 1 januari van kracht worden; er wordt al aan gewerkt. De Rekenkamer deed een beperkt onderzoek en presenteerde het rapport Elkaar uitdagen.
- Onderzoek: literatuur- en documentstudie, plus 11 interviews door Bureau Coerz (presentatie)
- Casussen: vijver achter De Binder in Leersum, Austerlitz Zorgt, energiecoaches van Heuvelrug Energie, Zonnespreng en Hof van Driebergen, buurthuis De Nieuwe Jutter in Utrecht
- Nieuw Rekenkamerlid: Doeke Lezwijn, per 24 september 2026
Wat vond de Rekenkamer?
De gemeente moet open en uitnodigend reageren op initiatieven. Succes hangt sterk af van personen: vertrekt een trekker, ambtenaar of wethouder, dan loopt een initiatief vaak vast. Bij de vijver bij De Binder kwam de gemeente volgens de Rekenkamer al vroeg met technische bezwaren, in plaats van samen te kijken wat kon.
"Uitdaagrecht is een nuttig instrument, maar het is niet een voorwaarde"
, zei Frans Oosterhuis (Rekenkamer) . De winst zit vooral in sociale cohesie, niet alleen in besparing. De raad krijgt onder meer het advies duidelijk te maken welke risico's de gemeente wil accepteren.
Waar het schuurde
De woordvoerder van de ChristenUnie wil zo weinig mogelijk regels. Zoutewelle (ChristenUnie) zei over de aanbevelingen "dat we toch het gevoel hebben dat het een beetje dichtgetimmerd wordt"
. De Rekenkamer antwoordde dat een open houding de basis is, maar dat formele kaders nodig blijven.
De VVD-fractie vreesde dat aansprakelijkheid inwoners afschrikt. Volgens de Rekenkamer blijft de gemeente eindverantwoordelijk. Van Katwijk (CDA) vroeg naar speeltoestellen en continuïteit: "is het nou verstandig om het in tijd te bepalen?"
. Wettelijke veiligheidseisen blijven gelden, was het antwoord; de termijn is een keuze van de gemeente.
D66 had kritiek op de titel van het persbericht en stelde voor de nadruk voortaan meer te leggen op het benutten van kennis, expertise en energie van bewoners.
Veiligheid
In het tweede deel (uitnodiging) noemde de burgemeester cijfers uit de veiligheidsmonitor 2025. De officier van justitie zag de criminaliteit vooral verschuiven naar de digitale wereld, zoals bankhelpdeskfraude. Bij een proef kreeg een nieuw Snapchat-account binnen 25 minuten een verzoek om explosieven te plaatsen. De politie zei het landelijke vuurwerkverbod niet overal op dezelfde manier te kunnen handhaven.
- Rapportcijfer leefbaarheid: 7,9
- Sociale cohesie: 6,9
- Veiligheidsgevoel: 7,7
- Fraudeschade per zaak: gemiddeld tienduizenden euro's, uitschieter vorige week 1,5 miljoen
Bij een peiling onder raadsleden sprongen digitale veiligheid en zorg, veiligheid en jeugd er in de tussenstand uit.
Wat lag er voor
- Rekenkamerrapport over het uitdaagrecht ter bespreking; een raadsvoorstel volgt later
- Raadsinformatieavond veiligheid als input voor het Integraal Veiligheidsplan 2027-2030, dat later dit jaar of begin volgend jaar ter vaststelling komt
- De veiligheidsmonitor gaat binnen enkele dagen naar de raad
